fbpx

Trong giai đoạn đầu hành thiền, chúng ta phải giữ tâm định bắt đầu từ hơi thở…

Trong giai đoạn đầu hành thiền, chúng ta phải giữ tâm định trên một đề mục. Chẳng hạn như hơi thở ra, vào, cố gắng giữ tâm trên đề mục đó càng lâu càng tốt. Khi an trụ tâm tại đó, dần dần chúng ta sẽ phát triển được định tâm, tâm sẽ an trụ trên đề mục lâu hơn. Khi tâm đã tương đối tĩnh lặng, chúng ta có thể thấy được bản chất của cảm thọ, bản chất của đề mục. Ngay cả niệm hơi thở cũng có nhiều bước. Nếu thực hiện từng bước một, một cách hệ thống sẽ dễ phát triển chánh niệm và định tâm hơn nhiều.

Chẳng hạn, việc đầu tiên bạn cần phải ý thức được là mình đang thở. Khi biết mình đang hít thở, tức là bạn đã thực hiện được bước thứ nhất, bởi vì hầu như trong mọi lúc, mặc dù vẫn thở nhưng chúng ta chẳng hề biết điều đó. Vì sao? Bởi vì chúng ta mãi nghĩ ngợi chuyện này chuyện kia suốt, nghĩ…rồi lại nghĩ…Chúng ta nghĩ ngợi điều gì? Đôi khi cũng chẳng biết mình đang nghĩ gì nữa. Hầu như mọi lúc, chúng ta không biết mình đang nghĩ chuyện gì, điều đó diễn ra rất vô thức. Mỗi khi biết mình đang thở, nó sẽ giúp kéo tâm về với thực tại…”Tôi đang thở”…đó là một bước. Bước tiếp theo là thở vào biết là mình đang thở vào, thở ra biết mình đang thở ra, đó là bước tiếp theo… thở vào, thở ra.

Bước tiếp theo nữa là, bởi vì hít vào phải mất chừng 3 hoặc 4 giây nếu thở chậm, thở ra mất 2-3 giây nữa; trong khoảng thời gian đó tâm bạn đã có thể phóng ra ngoài rất nhiều lần rồi. Để giúp cho tâm không phóng ra ngoài nữa, ta sẽ thực hiện một biện pháp khác. Bạn có thể chia hơi thở ra làm 5 đoạn, nhờ vậy sẽ chánh niệm được 5 lần. Bạn có thể kéo tâm trở lại 5 lần khi hít vào và cũng chừng ấy lần khi thở ra. Bạn đếm tới 5; nó sẽ giúp bạn giữ chánh niệm tốt hơn trên hơi thở. Song cũng có người hiểu sai phương pháp này. Có người nói: một lần hít vào thở ra đếm 1, hít vào thở ra lần nữa đếm 2, nghĩa là thở bao nhiêu hơi thì đếm bấy nhiêu lần. Nó cũng có tác dụng giữ tâm bạn trên hơi thở, nhưng mục đích thật sự là để bạn cố gắng chánh niệm nhiều hơn trên hơi thở vào, nhờ vậy tâm bạn sẽ không phóng ra ngoài trong khoảng thời gian giữa hai hơi thở. Nếu bạn 5 lần chánh niệm trên hơi thở vào thì tâm sẽ khó phóng đi hơn. Có khi bạn hít vào, chánh niệm ở đoạn đầu hơi thở nhưng lại không chánh niệm được ở đoạn giữa và đoạn cuối, điều đó có thể xảy ra. Vì vậy, để tránh trường hợp đó, bạn hãy đếm nhiều lần, ít nhất là 5 lần, trên mỗi hơi thở vào, ra. Bạn có thể đếm nhiều hơn 5, nhưng chỉ tối đa là 10, bởi vì nếu đếm nhiều hơn 10 thì phải đếm nhanh, việc đó làm tâm bạn trạo cử. Tuỳ theo mức độ dài ngắn của hơi thở mà bạn đếm, tối thiểu là 5 lần, và khoảng giữa từ 5 đến 10. Con số không quan trọng. Bạn cần phải hiểu mục đích của việc đếm hơi thở là để giữ tâm liên tục trên hơi thở. Đừng cố phải đạt đến con số đó, điều này rất quan trọng. Đừng cố đếm nhanh hơn để kết thúc vào đúng lúc hơi thở cạn hết; chỉ cần đếm thật tự nhiên và đều đặn.

Hãy giữ tâm mình ở đó, nhưng khi tâm đã an trụ được rồi, thì đặt vào đâu nữa?

Giữ tâm trên các cảm giác, chứ đừng đặt tâm

 trên khái niệm. Hơi thở thực ra là một khái niệm, một ý niệm; tiếng Pāli gọi là paññatti.

Tôi sẽ giải thích từ này lại nhiều lần. Paññatti paramattha (khái niệm tục đế và thực tại chân đế), hai từ này cần phải giải thích nhiều, bởi vì trong nhiều trường hợp, thay vì phải đặt tâm trên paramattha thì thiền sinh lại đặt tâm trên paññatti, bởi vì đó là việc anh ta thường làm nhất từ trước đến nay- luôn luôn đặt tâm trên paññatti. Nhiều lần, tôi đã thử dịch từ này ra tiếng Anh và đã thảo luận với Đại Đức Ñāṇavisuddhi. Trong các bản dịch thì họ gọi paññatti là khái niệm. Khái niệm là gì? Khi nghe từ khái niệm, bạn hiểu thế nào? Một từ, một tên gọi, chúng tôi cố tìm nghĩa của nó nhưng không thể tìm ra một cách dịch thực sự chuẩn xác, do đó Đại Đức Ñāṇavisuddhi đã đề nghị dịch là “designation“.

Tên gọi là paññatti, bất cứ tên gọi nào cũng là paññatti (khái niệm tục đế); hướng trong, hướng ngoài cũng là paññatti; khi bạn gọi một thứ gì đó là không khí thì cái tên gọi đó cũng là paññatti, bởi vì, thực ra cái bạn gọi là không khí đó chỉ là một tập hợp nhiều nguyên tố khác nhau.

Như vậy, khi tập hợp nhiều thứ lại với nhau,

đặt cho nó một cái tên hoặc hiểu nó

 như là  một sự vật, là bạn đang hiểu về paññatti,

 chứ không phải hiểu về paramattha thực sự.

Khi thở vào, hướng đi của hơi thở vào hay ra không quan trọng, việc đặt tên không quan trọng vì cả hai đều là paññatti. Paramattha (thực tại chân đế) là cái bạn đang trực tiếp cảm nhận. Bạn có cảm giác thế nào khi hít vào? Cảm giác đó, cảm nhận đó xảy ra ở đâu; cảm giác là cái có thật! Khi hít vào, thở ra, bạn cảm giác được những gì? Một cái gì đó xúc chạm nhẹ nhàng, cọ xát, đẩy qua đưa lại, những cảm giác này là những cái thực để neo tâm bạn tại đó. Nhiệt độ cũng thế, nóng, lạnh…ở một chỗ nào đó xung quanh mũi, bạn cảm nhận có cái gì đang diễn ra khi hít vào, thở ra. An trụ tâm mình tại đó, cố gắng neo tâm ở đấy, nhiều lần kéo tâm về chỗ đó mỗi khi hít vào, thở ra. Làm như vậy một thời gian ngắn thôi, bởi vì đếm hơi thở cũng là một dạng paññatti. Các con số đều là paññatti, không phải paramattha. Chúng ta sử dụng số đếm chỉ để phân chia hơi thở thành các đoạn nhỏ để theo dõi hơi thở liên tục mà thôi. Giữ chánh niệm không gián đoạn trên hơi thở, đó là điều quan trọng nhất. Nếu đã hiểu mục đích của phương pháp, bạn có thể buông bỏ tất cả những thứ còn lại, chỉ thực hành như vậy thôi.

Giữ tâm ở chỗ luồng không khí ra vào,

neo tâm liên tục tại chỗ tiếp xúc,

không gián đoạn…hãy cố gắng hết mình!

Chỉ trong giai đoạn đầu, bạn cố gắng đếm hay niệm “vào”  “ra” theo mỗi hơi thở, nhưng sau đó phải buông bỏ “vào, ra”, buông bỏ việc đếm hơi thở và chỉ chánh niệm trực tiếp trên hơi thở, không xen một ý niệm nào.

Khi đã phát triển được một mức định tâm nhất định nào đó, bạn sẽ nắm bắt được bản chất vô thường của hơi thở…tôi muốn nói là cảm giác…bởi ngay cái chúng ta gọi là hơi thở thì cũng là paññatti. Cái chúng ta cảm nhận trực tiếp là các cảm giác. Hãy kiểm tra lại xem bạn có đang thực hành như vậy không. Tâm bạn đang ở đâu? Đang suy nghĩ điều gì? Nếu còn điều gì thắc mắc về vấn đề này, xin các bạn hỏi ngay và làm cho rõ, bởi vì nếu không trú tâm trên paramattha, thì dù có tĩnh lặng, an bình và tập trung, bạn cũng không thể thấy được thực tại chân đế.

Trong thiền tuệ có hai giai đoạn:

Giai đoạn đầu là làm tâm trở nên tĩnh lặng,

phát triển định để tâm không tán loạn,

 bình ổn các suy nghĩ và giữ tâm trên một đề mục… đó là mục đích đầu tiên của thiền.

 

Giai đoạn thứ hai quan trọng hơn là  tuệ tri

mọi sự như chúng đang hiện hữu, dù gọi nó là

 thực tại chân đế hay bất cứ cái gì khác,

 hãy tuệ tri mọi sự việc đúng theo thực tướng của chúng…các cảm giác, suy nghĩ, cảm xúc…

 thấu hiểu chúng như thực sự chúng đang là.

Nếu giữ tâm mình trên khái niệm tục đế (paññatti), chúng ta có thể đạt được tĩnh lặng, bình an và sự tập trung, nhưng sẽ không thấy được danh (nāma) như là thực danh, sắc (rūpa) như là thực sắc. Chúng ta không tiếp cận được với danh sắc, mà chỉ giữ được tâm mình trên các khái niệm tục đế mà thôi. Hình dáng, kích cỡ, to nhỏ đều là các khái niệm tục đế; đông, tây, nam, bắc cũng là khái niệm tục đế; tôi sẽ đưa thêm một số ví dụ về paññatti…Thứ Hai, Thứ Ba, Thứ Tư… cũng đều là các tên gọi.

Khi hành thiền, an trú tâm trên

những điều bạn thực sự trực tiếp kinh nghiệm,

tất cả mọi khái niệm sẽ biến mất.

Đôi khi, thậm chí bạn không biết mình đang ngồi ở đâu nữa, không biết ngồi quay mặt hướng đông hay hướng tây nữa; không biết được cả những điều ấy. Có lúc, một cảm giác rất lạ xảy đến; bạn không biết ngay cả bản thân mình nữa, bởi vì con người cũng là một ý niệm tự tạo trong tâm bạn. Tuy nhiên, để đạt đến mức ấy, chúng ta cần phải có tuệ giác sâu sắc về anatta (vô ngã). Khi đã phát triển được tuệ giác về vô ngã này, có lúc thậm chí bạn còn không biết tên mình là gì nữa. Phải nghĩ một lúc mới ra. Mất một lúc mới nhớ ra được mình tên là gì…nhưng những điều đó sau này mới xảy đến.

Nếu có câu hỏi nào về paññatti paramattha, xin các bạn cứ hỏi, vấn đề này rất quan trọng. Chúng tôi đã thảo luận vấn đề này, đôi khi vào buổi tối, phải mất nhiều ngày đối với đề tài này, rất thú vị…Đại Đức Ñānavisuddhi và tôi …chúng tôi thường ngồi nói chuyện về paññatti parāmattha, về đối tượng của thiền Vipassanā. Đôi khi nói chuyện rất lâu, quên mất cả thời gian…chúng tôi ngồi nói chuyện từ 9 giờ tối, nghĩ rằng chỉ nói khoảng 1 tiếng, nhưng sau đó thì quên mất thời gian bởi vì thời gian cũng là paññatti. Khi nhìn đồng hồ thì đã 11 giờ rưỡi. Nếu bạn có câu hỏi nào thêm thì cứ hỏi. Bây giờ là lúc dành cho các câu hỏi. Có câu hỏi nào không? Xin cứ tự nhiên…

Nguồn : Bản đồ hành trình tâm linh – Thiền sư Sayadaw U Jotika

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, có thể phù hợp hoặc chưa phù hợp với ai đó, trong hoàn cảnh nào đó, tất cả chỉ để biết, để tham khảo, để sử dụng mà thôi, không dính mắc, không chối bỏ. Hãy nhìn nhận với tâm bình thản, tâm quân bình. Nguyện cho quý vị được hạnh phúc, được an lạc! 🙏
2018-06-09T09:13:12+07:00

About the Author:

Sưu tầm và chia sẻ những câu chuyện ý nghĩa, những kiến thức hữu ích cho thân và tâm.

Leave A Comment