fbpx

Tục đế, chân đế và 3 loại định…

 Tuần này tôi sẽ nói thêm một chút về paññatti paramattha, sau đó sẽ giảng tiếp về 3 loại định khác nhau.

Paramattha là cái bạn kinh nghiệm trực tiếp mà không suy nghĩ về nó. Paramattha là đặc tính

cố hữu của tiến trình thân tâm. Thực ra

 paramattha  chính  là các tính chất, bạn không thể biết bất cứ điều gì nằm ngoài các tính chất.

Hiện nay, các nhà khoa học đang cố khám phá xem cái gì là thực tại tuyệt đối. Cho đến tận giờ phút này, họ vẫn chưa tìm ra được nó, bởi vì càng đi sâu thì họ càng thấy việc đó là hão huyền; vật chất không có hình dạng, không kích thước. Hạt vật chất nhỏ nhất, hạt Photon chẳng hạn; ánh sáng cũng là các Photon, chỉ là những bó năng lượng không có khối lượng. Bạn có thể hình dung ra được một vật gì mà lại không có khối lượng không? Chỉ thuần túy là năng lượng, đó là ánh sáng; còn cái gì ở đằng sau nó nữa thì không một ai có thể nói được. Điều duy nhất chúng ta có thể biết về nó là các tính chất của nó, ngoài ra không thể biết được gì hơn.

Trong thiền cũng vậy, cái kinh nghiệm trực tiếp

được là các tính chất.

Chẳng hạn khi sờ một vật gì đó, bạn cảm giác thế nào? Bạn cảm thấy nóng, đó là tính chất. Cảm thấy mềm, đó cũng là tính chất. Bạn cảm thấy có sự rung động, một chuyển động nào đó, đó cũng là tính chất. Nhưng chúng ta không thể sờ cái chân được. Cái chân là một cái gì đó được bạn ráp nối, tập hợp lại trong tâm. Bạn không thể nói về tính chất của cái chân được. Thậm chí bạn cũng không thể thực sự sờ vào cái chân ấy được nữa. Hãy cố gắng hiểu được điều này. Mới đầu thì rất khó hiểu. “Cái gì? Tôi không thể sờ được cái chân của tôi sao? Đây, nó đây này!!!”. Nhưng làm sao bạn biết được đấy là cái chân? Đó là vì bạn đã ráp nối từ nhiều ý niệm khác nhau lại mà thành ra cái chân. Nếu bạn sờ vào một vật gì đó, nhắm mắt lại… sờ vào cái gì đó… bạn có thể nói nó là cái gì không? Bạn có thể tả hình dáng của nó không? Không thể được, bạn chỉ có thể tả hình dạng của nó khi xúc chạm vào nó mà thôi…bạn thấy đó là một mặt phẳng…nhưng bạn không thể tả hình dạng của một quả bóng được! Làm thế nào để tả hình dạng một quả bóng?. Bởi vì bạn đã nhìn thấy nó và ráp nối, khâu kết các ý niệm lại với nhau, hoặc bạn có thể sờ và nói rằng…”Ồ, tôi biết hình dạng…nó là một quả cầu hình tròn… rỗng ở bên trong… dày chừng 1 cm…”. Làm thế nào bạn có thể diễn tả được điều đó? Bạn phải tập hợp rất nhiều dữ kiện lại với nhau, nhưng nếu chỉ lấy một dữ kiện trong đó bạn sẽ không thể tả được về bất cứ cái gì, ngoại trừ các tính chất…Nó cứng…nó lạnh…không có gì hơn ngoài điều ấy.

Trong thiền chúng ta trở lại với cảm giác

 thuần tuý đơn giản này, không thêm bớt một điều gì.

Đó là điều tôi đã trình bày vào hôm thứ Sáu vừa qua, nhưng tôi cũng không hy vọng là mọi người có thể hiểu được một cách đúng đắn về nó…Không thêm bớt một điều gì cả, chỉ kinh nghiệm trực tiếp, đó là điều chúng ta đang cố gắng đạt đến, bởi vì đó cũng chính là điều đang thực sự diễn ra trong mọi lúc. Thời điểm chúng ta kinh nghiệm một điều gì đó, chúng ta cố gắng tập hợp, ráp nối lại nhiều ý niệm và xây dựng nên một khái niệm về nó từ những ký ức quá khứ, từ con mắt và từ các nguồn thông tin khác. Hãy cố gắng để hiểu được thế nào là thực tại chân đế paramattha, bởi vì đó là đề mục của thiền Vipassanā.

Trừ phi đặt tâm trên thực tại chân đế paramattha, còn không bạn sẽ không thể thực sự phát triển được một tuệ giác sâu sắc, uyên thâm. Bạn có thể phát triển định tâm thâm hậu bằng cách tập trung vào một đề mục nào đó: âm thanh hay hình dáng, màu sắc, một câu thiều nào đó, một ý niệm hoặc có thể tập trung vào đề mục hư không cũng được. Có lần, tôi cũng thử hành thiền với đề mục hư không, tập phát triển định tâm qua pháp hành ānāpāna (tập trung vào hơi thở ở mũi), rồi thử hành thiền định bằng cách nhìn dán mắt vào một cái đĩa đất màu nâu nhạt, cứ nhìn chằm chằm và an trú tâm vào đó, thậm chí khi nhắm mắt lại tôi vẫn thấy được cái đĩa đó trong tâm. Vì vậy, tôi thử nắm bắt hình ảnh hư không. Tôi lấy một mảnh ván và cắt một vòng tròn ở giữa và đặt nó lên trên cửa sổ, để không thể nhìn thấy cái gì bên ngoài nữa, không thấy cây cối, nhà cửa. Tôi nhìn vào cái lỗ đó và thấy một khoảng trống. Khoảng trống nghĩa là … không có gì ở đó cả…, cứ giữ tâm ở cái lỗ hổng đó và nghĩ rằng không có gì ở đó cả…không có gì cả; và thật là lạ, tâm bạn bị hút sâu vào cái hư không đó và trở nên rất bình an, cực kỳ tĩnh lặng. Ngay cả đến bây giờ tôi vẫn thích thực hành theo cách đó; tuy nhiên tôi cũng không muốn tiếp tục nữa, bởi vì làm vậy sẽ không thể phát triển được tuệ giác thâm sâu; bạn chỉ có thể an trụ tâm ở đó và đạt được sự an lạc thôi. Bạn có biết tại sao nó lại an lạc thế không? Bởi vì chỗ đó không có cái gì cả, không có cái gì làm khuấy động tâm bạn cả…bạn không thể suy nghĩ về cái không có gì…nó là chỗ chấm hết của mọi thứ! Nó rất giống Niết Bàn nhưng không phải là Niết Bàn. Bạn chỉ nhìn vào hư không và cố gắng giữ ý niệm hư không đó trong tâm. Đôi khi bạn nhắm mắt lại và vẫn có thể nhìn thấy một cái lỗ sáng rực, bạn nghĩ về cái không…chỉ là không có gì cả…rất là khó nói về nó, nhưng thật sự rất an lạc. Điều tôi muốn nói ở đây là bạn có thể phát triển định (sāmadhi) bằng cách tập trung vào bất cứ một đề mục nào; có thể bạn chỉ cần ngồi và lẩm nhẩm tụng: “coca cola, coca cola…”…suốt cả ngày. Tâm bạn sẽ được an trụ…bất cứ câu nào, bất cứ âm thanh, hình dạng, hình ảnh hoặc một ý niệm nào; một khi đã an trụ tâm vào đó, bạn sẽ phát triển được định (sāmaddhi).

Ý nghĩa của định (sāmaddhi) là an trụ tâm

vào một khái niệm, một cảm giác không biến đổi

 nào đó, hay thậm chí vào một ý niệm.

 

Khi muốn phát triển tuệ giác sâu sắc về thực tại,

bạn phải tiếp xúc với thực tại đó.

Thực ra, chúng ta vẫn luôn tiếp xúc với nó,

luôn luôn tiếp xúc. Song chúng ta lại quy đổi cái

thực tại  ấy ra  thành khái niệm.

Chúng ta luôn làm việc đó trong mọi lúc.

Chúng ta thấy cái gì? Thực ra, chúng ta nhìn thấy thực tại, nhưng ngay lập tức lại hoán đổi nó ra thành khái niệm. Chúng ta chỉ nhìn thấy mỗi màu sắc: xanh, đó, tím, vàng- nhưng từ kinh nghiệm quá khứ, chúng ta biết đây là một con người và đây là một người mình quen. Nếu quên ký ức của mình, bạn sẽ không biết đó là ai; nếu nhìn một vật mà bạn chưa từng thấy bao giờ, bạn sẽ xây dựng nên một khái niệm nào đây? Chẳng hạn, mọi người mang đến đây rất nhiều loại hoa quả, bánh trái. Đôi khi, tôi không biết những thứ này là gì, tôi phải hỏi mọi người…Cái này là gì? Tôi muốn biết mình đang ăn thứ gì. Khi không biết điều gì đó, nó làm chúng ta cảm thấy không được an toàn lắm, chúng ta muốn biết xem…cái này là cái gì…cách làm như thế nào…không biết nó có hợp với bụng dạ tôi không, tôi muốn biết…Mọi người mang đến nhiều thứ đặt ở đây…hoa quả, bánh ngọt…rất nhiều loại bánh, trông rất đẹp…có loại trông như con tôm hùm. Tôi nhìn thấy nó…cái gì đây ấy nhỉ?. Có lúc họ mang thịt lợn lại, nhưng nếu họ không nói thì tôi cũng chẳng biết nó là cái gì. Tôi có thể đoán được mùi vị của nó không? Không có cách nào biết được!!! Tôi có thể ngồi đó và nghĩ xem mùi vị của nó như thế nào, và dù có ngồi cả ngày cũng chẳng thể nào nghĩ ra được. Tôi có thể hỏi người khác rằng “Hãy nói cho tôi biết mùi vị của nó thế nào?”. Dù người đó có nói cả ngày về mùi vị của nó thì tôi cũng chỉ ngồi đó để nghe mà vẫn chẳng hiểu nổi mùi vị thực của nó như thế nào. Cách duy nhất là bỏ vào miệng và ăn, bạn sẽ biết nó là cái gì.

Chúng ta luôn luôn tiếp xúc với thực tại, nhưng ngay lập tức chúng ta lại chuyển đổi nó ra thành khái niệm. Tôi nhìn thấy một loại hoa quả rất lạ chưa hề thấy bao giờ, quả kiwi. Lần đầu tiên tôi được ăn trái kiwi là ở đây, tại Australia. Tôi không biết nó là quả gì, nhưng tôi có thể thấy các loại mầu sắc và khi tập hợp tất cả các loại mầu khác nhau đó lại, tôi biết được hình dáng của nó. Trong hội hoạ có một kỹ thuật vẽ tranh bằng các chấm nhỏ li ti gộp lại gọi là trường phái tranh chấm (pointillism); bạn dùng một đầu bút thật nhọn chấm một chấm nhỏ, rồi sau đó tập hợp những chấm nhỏ đó lại với nhau và tạo thành một bức tranh. Hãy lấy ngay việc này làm ví dụ. Chúng ta chỉ nhìn thấy những chấm nhỏ, sắp xếp chúng lại và tạo ra một bức hình trong tâm. Chính là tâm ta tạo nên các loại hình dạng. Mắt không thể thấy được hình dạng. Đây cũng là một điều rất khó hiểu. Nếu bỏ màu sắc đi, thì có gì để mà thấy? Chẳng còn lại gì, mọi thứ đều biến mất. Đối với âm thanh cũng vậy. Chúng ta nghe thấy âm thanh, điều đó là thực, nhưng chúng ta không nghe được câu nói. Câu nói là cái chúng ta tạo nên trong tâm; do chúng ta học…đó là một quá trình học hỏi, nó phụ thuộc vào trí nhớ của chúng ta. Khi bạn đến một nước, nơi đó người ta nói một thứ tiếng bạn không hiểu nổi, bạn chỉ nghe thấy âm thanh nhưng không hiểu được ý nghĩa của những âm thanh đó.

Âm thanh là cái có thực, nhưng ngôn từ và ý nghĩa của ngôn từ là do ta tạo ra…Điều đó rất lợi ích,

 tôi không nói nó là vô ích. Nhưng nếu muốn

phát triển được tuệ giác sâu sắc về thực tại chân đế, cái vượt ra ngoài thực tại thông thường, chúng ta

cần phải vượt thoát ra khỏi ngôn từ và ý nghĩa của nó.

Nguồn : Bản đồ hành trình tâm linh – Thiền sư Sayadaw U jotika

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, có thể phù hợp hoặc chưa phù hợp với ai đó, trong hoàn cảnh nào đó, tất cả chỉ để biết, để tham khảo, để sử dụng mà thôi, không dính mắc, không chối bỏ. Hãy nhìn nhận với tâm bình thản, tâm quân bình. Nguyện cho quý vị được hạnh phúc, được an lạc! 🙏
2018-06-16T10:02:18+07:00

About the Author:

Sưu tầm và chia sẻ những câu chuyện ý nghĩa, những kiến thức hữu ích cho thân và tâm.

Leave A Comment